CRI نور چیست؟
رنگ نور۵ دقیقه مطالعهبه‌روزشده
CRI یا شاخص نمود رنگ میگوید رنگ‌ها زیر یک چراغ چقدر طبیعی دیده می‌شوند. چه عددی برای خانه، آشپزخانه و مغازه کافی است و R9 چیست؟
حتماً پیش آمده لباسی را در مغازه بپسندی و بیرون، زیر نور روز، رنگش فرق کند؛ یا گوشتی که در قصابی قرمز و تازه بود، در آشپزخانهٔ خانه کدر به نظر برسد. بخشی از این تفاوت به کیفیت رنگ نور برمی‌گردد. عددی که این کیفیت را می‌سنجد شاخص نمود رنگ یا CRI است و در دیتاشیت‌ها معمولاً با Ra نوشته میشود.
در این صفحه می‌بینی CRI دقیقاً چه چیزی را می‌سنجد، چه عددی برای کدام فضا کافی است، چرا CRI بالا به‌تنهایی کافی نیست و موقع خرید چه چیزی را از تأمین‌کننده بپرسی.
CRI چه چیزی را می‌سنجد
CRI مقایسه می‌کند که هشت رنگ نمونهٔ استاندارد زیر چراغ تو چقدر شبیه همان رنگ‌ها زیر یک منبع مرجع با همان دمای رنگ دیده می‌شوند. روش این محاسبه در استاندارد CIE 13.3 آمده است. حاصل عددی است تا حداکثر ۱۰۰؛ هرچه نزدیک‌تر به ۱۰۰، رنگ‌ها طبیعی‌تر.
منبع مرجع برای نورهای گرم نور یک جسم داغ است، مثل لامپ رشته‌ای قدیمی. برای همین لامپ رشته‌ای و هالوژن واقعی قدیمی CRI نزدیک به ۱۰۰ داشتند. ال ای دی‌ها بسته به کیفیت از حدود ۷۰ تا بالای ۹۵ پیدا می‌شوند و عدد رایج بازار ۸۰ است.
CRI با دمای رنگ فرق دارد. دمای رنگ میگوید نور زرد است یا سفید یا آبی؛ CRI میگوید زیر همان نور، رنگ اشیا چقدر درست دیده میشود. یک چراغ آفتابی می‌تواند CRI پایین داشته باشد و یک چراغ نچرال CRI بالا.
چه عددی کافی است
برای فضاهای کاری، استاندارد EN 12464-1 کمینهٔ Ra را بسته به نوع کار تعیین کرده است؛ مثلاً برای دفتر کار و فروشگاه ۸۰، برای انبار ۶۰ و برای راهرو ۴۰. این‌ها حداقل‌اند، نه هدف.
در خانه دلیلی ندارد زیر ۸۰ بخری. برای نور عمومی، هالوژن سقفی با CRI ۸۰ کافی است، ولی در آشپزخانه، کنار آینه و هر جا که رنگ پوست و غذا مهم است، ۹۰ یا بیشتر ارزش هزینه‌اش را دارد.
| CRI (Ra) | کیفیت رنگ | مناسب برای |
|---|---|---|
| کمتر از ۸۰ | رنگ‌ها کدر و کم‌جان | انبار، پارکینگ و راهروی کم‌تردد |
| ۸۰ تا ۸۹ | معمولی و قابل قبول | دفتر کار، کلاس، راهرو، نور عمومی خانه |
| ۹۰ تا ۹۴ | خوب؛ پوست و غذا طبیعی | آشپزخانه، آینهٔ حمام، نشیمن، فروشگاه پوشاک و مواد غذایی |
| ۹۵ و بیشتر | عالی | گالری و موزه، عکاسی، آرایشگاه و گریم، چاپ و طراحی |
R9: رنگ قرمزی که CRI نمی‌بیند
عدد CRI معمولی میانگین هشت رنگ ملایم است و رنگ قرمز اشباع، که با R9 نشان داده میشود، داخل آن حساب نمیشود. همین رنگ قرمز است که پوست، گوشت، چوب و پارچهٔ قرمز را زنده نشان میدهد. چراغی با CRI ۹۰ ممکن است R9 ضعیفی داشته باشد و چهره‌ها را رنگ‌پریده نشان دهد.
برای جاهایی که رنگ مهم است، R9 بالای ۵۰ و بهتر بالای ۷۰ را بخواه. اگر دیتاشیت CRI را نوشته ولی R9 را نه، بپرس. در پروژه‌های فروشگاهی جدی گاهی شاخص جدیدتری به اسم TM-30 هم می‌دهند که دو عدد دارد: یکی برای دقت رنگ و یکی برای پررنگی آن.
در قصابی یا نانوایی گاهی چراغ‌هایی با طیف خاص می‌بینی که گوشت را صورتی‌تر یا نان را طلایی‌تر نشان می‌دهند. این چراغ‌ها برای جذاب‌تر کردن کالا ساخته شده‌اند، نه برای نشان دادن رنگ واقعی؛ در خانه سراغشان نرو و موقع خرید گوشت، رنگ را زیر نور معمولی هم ببین.
CRI بالا هزینه دارد؟
چراغ با CRI بالاتر معمولاً با همان وات چند درصد لومن کمتری میدهد و گاهی کمی گران‌تر است. این هزینه در آشپزخانه، آینه و ویترین ارزشش را دارد؛ در انبار و پارکینگ نه.
در پروژه‌ای که رنگ مهم است، به عبارت «CRI بالای ۸۰» اکتفا نکن؛ عدد دقیق و گزارش آزمون را بخواه. CRI بدون R9 روی یک چراغ گران، یکی از نشانه‌های دیتاشیت ضعیف است.
یک آزمون ساده در مغازه
اگر دیتاشیت در دسترس نیست، یک آزمون ساده کمک می‌کند. یک جسم قرمز پررنگ، مثلاً یک سیب یا کارت قرمز، و پوست دستت را زیر چراغ ببین و بعد کنار پنجره زیر نور روز. اگر قرمز زیر چراغ قهوه‌ای یا نارنجی به نظر می‌رسد یا پوست خاکستری، آن چراغ برای آشپزخانه و آینه مناسب نیست. این آزمون جای عدد را نمی‌گیرد، ولی چراغ‌های خیلی ضعیف را زود لو میدهد. اگر چند چراغ را مقایسه می‌کنی، همه را با یک دمای رنگ کنار هم بگذار؛ مقایسهٔ یک چراغ آفتابی با یک چراغ مهتابی دربارهٔ CRI چیزی نمی‌گوید، چون چشم اول تفاوت رنگ خود نور را می‌بیند.
مثال: مغازهٔ پوشاک ۴۰ متری با سقف ۳٫۲ متر
مغازه‌ای ۴۰ متری با سقف ۳٫۲ متر داریم که لباس می‌فروشد. مشتری باید رنگ پارچه را درست ببیند، پس همهٔ چراغ‌ها CRI ۹۰ یا بیشتر و R9 بالای ۵۰ دارند.
هدف نور عمومی حدود ۴۰۰ لوکس است. ۴۰۰ ضرب در ۴۰ میشود ۱۶۰۰۰ لومن روی سطح. با ضریب بهرهٔ ۰٫۶ برای سقف و دیوار روشن و ضریب نگهداری ۰٫۸، حدود ۳۳۳۰۰ لومن نصب‌شده لازم است. با اسپات‌های ۲۵۰۰ لومنی میشود ۱۳٫۳، یعنی دست‌کم ۱۴ چراغ. اگر نسخهٔ CRI ۹۰ همان چراغ ۱۰ درصد لومن کمتری بدهد، یعنی ۲۲۵۰ لومن، تعداد به ۱۵ می‌رسد.
برای ویترین و قفسه‌های اصلی، نور تأکیدی ۳ تا ۵ برابر نور عمومی با زاویهٔ باریک‌تر، مثلاً ۲۴ درجه، اضافه میشود. در این فضا چراغ ریلی یا چراغ مگنتی انتخاب رایجی است، چون هر بار که چیدمان عوض شود، میشود جای اسپات‌ها را تغییر داد.
قدم بعدی
به مشاور سی‌بست بگو چه چیزی قرار است زیر نور دیده شود: صورت، غذا، پارچه، تابلو یا فقط راهرو. مشاور CRI و R9 مناسب را پیشنهاد میدهد و از بین تأمین‌کننده‌ها کسانی را پیدا می‌کند که این عددها را در دیتاشیتشان اعلام کرده‌اند.
پرسش‌های رایج
CRI ۸۰ کافی است؟
برای نور عمومی خانه، دفتر کار و راهرو بله. برای آشپزخانه، آینهٔ حمام، فروشگاه پوشاک و مواد غذایی و هر جا که رنگ مهم است، ۹۰ یا بیشتر بهتر است.
R9 چیست؟
عددی که نشان میدهد رنگ قرمز اشباع زیر چراغ چقدر درست دیده میشود. داخل CRI معمولی حساب نمیشود، پس جدا بپرس؛ بالای ۵۰ قابل قبول و بالای ۷۰ خوب است.
CRI با دمای رنگ چه فرقی دارد؟
دمای رنگ رنگ خود نور را میگوید، یعنی آفتابی یا نچرال یا مهتابی. CRI میگوید رنگ اشیا زیر آن نور چقدر طبیعی دیده میشود. این دو از هم مستقلاند.
CRI لامپ رشته‌ای قدیمی چند بود؟
نزدیک ۱۰۰، چون نورش از همان نوع منبعی است که CRI با آن مقایسه میشود. ولی بازده‌اش بسیار کم بود؛ ال ای دی با CRI ۹۰ یا بیشتر امروز رنگ را خیلی خوب نشان میدهد و برق بسیار کمتری مصرف می‌کند.
منبع‌ها
عددها و تعریف‌ها از این منبع‌ها گرفته شده و متن را خودمان نوشته‌ایم.
- مرجع فنی روشنایی سی‌بست — منبع داخلی، بخش‌های ۸٫۲ (CRI، R9 و TM-30)، ۳٫۱، ۳٫۳، ۴٫۱، ۱۸ و ۲۰٫۷
- CIE 13.3 — روش محاسبهٔ شاخص نمود رنگ؛ فقط شمارهٔ استاندارد به‌عنوان ارجاع، بدون نقل متن یا جدول آن
- EN 12464-1 — روشنایی محیط کار؛ کمینهٔ Ra برای چند فضا؛ فقط شمارهٔ استاندارد به‌عنوان ارجاع، بدون نقل متن یا جدول آن
دسته‌های مرتبط
چراغ‌هایی که این صفحه درباره‌شان است، با مقایسهٔ برندها:
در همین موضوع
پروژهٔ خودت را داری؟
اندازهٔ فضا، نوع سقف و حس دلخواهت را به مشاور سی‌بست بگو تا بگوید چه چراغی و چند تا لازم داری، و تو را به برندی وصل کند که همان را می‌سازد.