راهنمای فضا · حدود ۶ دقیقه مطالعه · به‌روزشده
نورپردازی آشپزخانه
در آشپزخانه نور فقط برای زیبایی نیست. با چاقو کار می‌کنی، رنگ غذا را می‌بینی و پشت به سقف روی کابینت خم می‌شوی. به همین دلیل آشپزخانه‌ای که فقط چند هالوژن وسط سقف دارد، درست همان‌جا که کار می‌کنی سایه دارد: سایهٔ سر و شانهٔ خودت روی سطح کار.
این راهنما آشپزخانه را به چند بخش تقسیم می‌کند، برای هر بخش نوع چراغ را می‌گوید و یک آشپزخانهٔ ۱۲ متری را با عدد واقعی می‌چیند. سی‌بست فروشنده نیست؛ مشخصات برندها را کنار هم می‌گذارد و اگر بخواهی، مشاور سی‌بست برای آشپزخانهٔ خودت پیشنهاد میدهد.
سه لایه‌ای که آشپزخانه لازم دارد
لایهٔ عمومی کل فضا را روشن می‌کند تا رفت‌وآمد، باز کردن یخچال و تمیزکاری راحت باشد. برای آشپزخانهٔ خانگی حدود ۱۵۰ تا ۳۰۰ لوکس رایج است. لایهٔ کاری روی سطح کابینت پایین می‌افتد، همان‌جا که خرد می‌کنی و آشپزی می‌کنی، و باید پرنورتر باشد: حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ لوکس. لایهٔ سوم اختیاری است: آویز بالای جزیره یا میز صبحانه، یا نوری داخل کابینتهای شیشهای که حال‌وهوای فضا را می‌سازد.
نکتهٔ کلیدی این است که لایهٔ کاری از جلو یا بالای سطح کار بیاید، نه از پشت سرت. نوری که از وسط سقف می‌آید، وقتی رو به دیوار ایستاده‌ای، همیشه سایه‌ات را روی کار می‌اندازد. نور زیر کابینت بالا این مشکل را از ریشه حل می‌کند.
در آشپزخانه رنگ‌ها هم اهمیت دارند: رنگ گوشت، سبزی و پخت غذا. چراغی با شاخص نمود رنگ ۹۰ یا بیشتر رنگ مواد را طبیعی‌تر نشان میدهد. اگر آشپزخانه به پذیرایی باز است، نور آن را هم‌رنگ پذیرایی انتخاب کن تا دو فضا یک‌دست دیده شوند.
سقف آشپزخانه: نور عمومی
اگر سقف کناف دارد، هالوژن سقفی توکار یا لاین نوری توکار انتخاب رایج است. در آشپزخانه چراغ‌ها را به جای وسط اتاق، نزدیک‌تر به لبهٔ کابینت‌ها بچین؛ این‌طور نور هم داخل کشوها و قفسه‌ها می‌رسد و هم سایهٔ کمتری روی سطح کار می‌افتد. در آشپزخانه‌های باریک، یک خط نور موازی با کابینت‌ها اغلب از دو ردیف هالوژن مرتب‌تر است.
اگر کناف نیست، چراغ سقفی روکار یا خطی روکار همان نقش را بازی می‌کند. پنل ال ای دی تخت هم در آشپزخانه‌های بزرگ و آشپزخانهٔ رستوران دیده میشود، اما در خانه معمولاً حس فضای اداری میدهد. چراغ نزدیک سینک و اجاق را از مدل‌هایی انتخاب کن که در برابر بخار و پاشش آب محافظت بیشتری دارند؛ IP44 در این بخش انتخاب محتاطانه‌ای است.
زیر کابینت: مهم‌ترین چراغ آشپزخانه
نور زیر کابینت معمولاً با نوار ال ای دی داخل پروفیل آلومینیومی ساخته میشود که زیر کابینت بالا پیچ میشود. پروفیل را به لبهٔ جلویی کابینت نزدیک کن تا نور روی کل سطح کار پخش شود و فقط به کاشی دیوار نخورد. پروفیل حتماً دیفیوزر شیری داشته باشد؛ بدون آن، ردیف نقطه‌های ال ای دی روی سنگ براق کابینت دیده میشود.
نوار ۲۴ ولتی را میشود تا حدود ۱۰ متر از یک سر تغذیه کرد، اما نوار ۱۲ ولتی برای طول بیشتر از حدود ۵ متر باید از چند نقطه برق بگیرد؛ وگرنه انتهای نوار کم‌نورتر و رنگش متفاوت میشود. درایور را طوری انتخاب کن که حدود ۸۰ درصد ظرفیتش بار داشته باشد، و جایی بگذار که بعداً در دسترس باشد، مثلاً داخل کابینت بالا، نه پشت کاشی.
کلید این نور را جدا بگذار، و اگر میشود سنسور حرکتی یا کلید لمسی روی خود پروفیل؛ وقتی دستت خیس یا چرب است، روشن کردن نور بدون دست زدن به کلید دیواری راحت‌تر است.
جزیره و میز صبحانه
بالای جزیره یا میز صبحانه جای چراغ آویز است. ارتفاع رایج پایین چراغ حدود ۷۵ تا ۹۰ سانتی‌متر بالای سطح کار است؛ آن‌قدر بالا که دید را نبندد و آن‌قدر پایین که نور روی میز جمع شود و چشم نشسته‌ها را نزند. برای جزیرهٔ حدود دو متری، دو یا سه آویز کوچک یا یک آویز خطی هم‌طول جزیره تناسب خوبی دارد.
آویز بالای جزیره علاوه بر نور، تنها قطعهٔ تزئینی آشپزخانه است؛ پس جنس و شکلش را با کابینت و دستگیره‌ها هماهنگ کن. سطح بیرونی‌اش را هم در نظر بگیر: آویز پارچه‌ای یا مشبک ظریف نزدیک اجاق و هود زود چرب میشود و تمیز کردنش سخت است.
نمونهٔ عددی: آشپزخانهٔ ۱۲ متری
آشپزخانه‌ای ۳ در ۴ متر را در نظر بگیر با سقف کناف در ارتفاع ۲٫۷۰ متر، کابینتهای ال‌شکل به طول ۴ و ۲ متر و بدون جزیره. دیوارها و کابینت‌ها رنگ روشن دارند.
برای لایهٔ عمومی ۲۰۰ لوکس هدف می‌گیریم. با ضریب بهرهٔ ۰٫۵ و ضریب نگهداری ۰٫۸، نور لازم برابر است با ۲۰۰ ضرب در ۱۲ تقسیم بر ۰٫۴، یعنی حدود ۶۰۰۰ لومن. شش هالوژن توکار با حدود ۱۰۰۰ لومن خروجی همین را می‌دهند. چهار تا را موازی کابینت ۴ متری و دو تا را موازی کابینت ۲ متری می‌چینیم، تقریباً بالای لبهٔ جلویی کابینت پایین.
برای لایهٔ کاری، زیر کابینتهای بالا در مجموع ۶ متر پروفیل با نوار ۲۴ ولت می‌گذاریم. اگر نوار حدود ۵۰۰ لومن در متر بدهد، روی هم ۳۰۰۰ لومن به سطح کاری با عمق ۶۰ سانتی‌متر می‌رسد، یعنی حدود ۳٫۶ متر مربع. حتی اگر فقط ۶۰ درصد این نور روی سطح کار بنشیند، روشنایی آن حدود ۵۰۰ لوکس میشود که در بالای بازهٔ توصیه‌شده است.
اگر نوار ۶ وات در متر مصرف کند، ۶ متر یعنی ۳۶ وات؛ پس درایوری حدود ۴۵ تا ۵۰ وات انتخاب می‌کنیم تا با حدود ۸۰ درصد ظرفیت کار کند. شش هالوژن ۱۰ واتی هم ۶۰ وات‌اند. کل آشپزخانه با کمتر از ۱۰۰ وات روشن میشود، یعنی حدود ۸ وات در هر متر مربع؛ کمی بیشتر از میانگین خانه، چون سطح کار نور بیشتری می‌خواهد و همهٔ لایه‌ها هم‌زمان روشن نیستند.
| بخش | چراغ | مقدار | نتیجه |
|---|---|---|---|
| سقف | هالوژن توکار، حدود ۱۰۰۰ لومن | ۶ عدد بالای لبهٔ کابینت پایین | حدود ۲۰۰ لوکس عمومی |
| زیر کابینت | پروفیل و نوار ۲۴ ولت، حدود ۵۰۰ لومن در متر | ۶ متر، یک درایور ۴۵ تا ۵۰ وات | حدود ۵۰۰ لوکس روی سطح کار |
| کلیدها | دو مدار جدا | عمومی و زیر کابینت | هر لایه مستقل روشن میشود |
اشتباه‌های رایج در نور آشپزخانه
فقط یک لوستر یا یک پنل وسط سقف. هرچقدر هم پرنور باشد، وقتی رو به کابینت ایستاده‌ای سایه‌ات روی کار می‌افتد.
نوار ال ای دی بدون پروفیل و دیفیوزر. چسب نوار در گرما و چربی آشپزخانه زود ول میشود، گرمای ال ای دی دفع نمی‌شود و نقطه‌های نور روی سنگ براق دیده می‌شوند.
نور خیلی سرد برای کل آشپزخانه، به این خیال که تمیزتر به نظر برسد. نور بیش از حد سرد رنگ غذا را بی‌جان نشان میدهد و در آشپزخانهٔ باز کنار پذیرایی ناهماهنگ است.
درایور پشت کاشی یا داخل دیوار. اولین خرابی یعنی کندن کاشی.
آویز خیلی بالا یا خیلی پایین. بالاتر از حدود یک متر، نور روی میز جمع نمی‌شود؛ پایین‌تر از حدود ۷۵ سانتی‌متر، جلوی دید و سر را می‌گیرد.
برای این فضا سراغ کدام دسته‌ها بروی؟
هر دسته محصولات چند برند ایرانی را کنار هم نشان میدهد، با مشخصاتی که خود برندها اعلام کرده‌اند. سی‌بست چیزی نمی‌فروشد؛ مقایسه کن و اگر خواستی از مشاور بپرس.
- نوار و پروفیل LED۵۴ محصول
برای نور زیر کابینت؛ پروفیل با دیفیوزر شیری و نوار ۲۴ ولت را با هم ببین.
- چراغ خطی۱۸۵ محصول
برای یک خط نور عمومی موازی کابینت‌ها، توکار در کناف یا روکار.
- هالوژن سقفی۲۰۹ محصول
برای نور عمومی سقف کناف؛ کنار سینک و اجاق مدل با حفاظت بیشتر بخواه.
- لوستر و آویز۲۵۰ محصول
برای جزیره و میز صبحانه؛ به جنس سطح بیرونی و راحتی تمیز کردن هم فکر کن.
- چراغ سقفی روکار۱۳۷ محصول
برای آشپزخانه‌ای که کناف ندارد.
پرسش‌های رایج
نور زیر کابینت را کجای کابینت نصب کنم؟
نزدیک لبهٔ جلویی زیر کابینت بالا، نه چسبیده به دیوار. از آنجا نور روی کل عمق سطح کار پخش میشود و کمتر به چشم میخورد. اگر کابینت قاب جلویی دارد، پروفیل پشت همان قاب پنهان میشود.
آشپزخانهٔ کوچک بدون کناف را چطور روشن کنم؟
یک چراغ خطی روکار یا دو چراغ سقفی روکار برای نور عمومی، بهاضافهٔ نور زیر کابینت برای سطح کار، تقریباً همیشه کافی است. سیم نور زیر کابینت را میشود از داخل کابینتهای بالا برد و نیازی به شیار زدن دیوار نیست.
برای آشپزخانه چراغ ضدآب لازم است؟
برای همهٔ آشپزخانه نه. بیشتر سقف آشپزخانه خشک است و چراغ معمولی کافی است، اما بالای سینک و نزدیک اجاق، جایی که بخار و پاشش آب هست، چراغی با IP44 یا بیشتر انتخاب محتاطانه‌ای است. نور زیر کابینت هم باید پروفیل بسته و دیفیوزر داشته باشد.
داخل کابینتهای شیشهای هم نور بگذارم؟
ضروری نیست؛ نور داخل کابینت شیشهای یک لایهٔ تزئینی است. اما در آشپزخانهٔ باز به پذیرایی، شبها که بقیهٔ نورها خاموش است، حال خوبی به فضا میدهد. نوار کمتوان در پروفیل باریک برای این کار کافی است.
چند آویز بالای جزیره بگذارم؟
به طول جزیره بستگی دارد. برای جزیرهٔ حدود دو متری، دو یا سه آویز کوچک یا یک آویز خطی هم‌طول جزیره رایج است. آویزها را با فاصلهٔ مساوی و قرینه نسبت به وسط جزیره بچین و پایین آن‌ها را حدود ۷۵ تا ۹۰ سانتی‌متر بالای سطح کار نگه دار.