جدول شدت روشنایی (لوکس) برای فضاهای مختلف
واحدهای نور و استاندارد روشنایی۴ دقیقه مطالعهبهروزشده
جدول استاندارد لوکس برای هر فضا متفاوت است؛ این مقاله اعداد مرجع و نحوه محاسبه تعداد چراغ از روی آن را نشان میدهد.
جدول استاندارد شدت روشنایی مجموعهای از بازههای لوکس است که برای هر نوع فضا (خانه، دفتر، فروشگاه، سوله، خیابان) توصیه میشود و منبع اصلی آن استاندارد EN 12464-1 و در ایران مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان است. این عدد ثابت نیست؛ به کاربرد فضا، نوع کار انجامشده در آن و سن و حساسیت چشم افرادی که از آن استفاده میکنند بستگی دارد، اما برای هر فضا یک بازه مرجع وجود دارد که میشود از آن شروع کرد.
جدول لوکس استاندارد برای فضاهای رایج
اعداد زیر میانگینهای رایج در استانداردهای روشنایی هستند و برای سطح کار (کف یا میز) در نظر گرفته میشوند، نه برای کل فضا.
- نشیمن و پذیرایی: ۱۵۰ تا ۳۰۰ لوکس
- آشپزخانه، نقطه کار: ۳۰۰ تا ۵۰۰ لوکس
- اتاق خواب: ۱۰۰ تا ۱۵۰ لوکس
- حمام و سرویس: ۱۵۰ تا ۲۰۰ لوکس
- راهرو و پله داخل ساختمان: ۱۰۰ تا ۱۵۰ لوکس
- دفتر کار عمومی: ۳۰۰ تا ۵۰۰ لوکس، دفتر طراحی یا حسابداری دقیق: ۵۰۰ تا ۷۵۰ لوکس
- فروشگاه، فضای فروش عمومی: ۳۰۰ تا ۵۰۰ لوکس، ویترین و نمایش کالا: ۵۰۰ لوکس به بالا
- سوله صنعتی، کار عمومی و انبارداری: ۱۵۰ تا ۳۰۰ لوکس، خط مونتاژ دقیق: ۵۰۰ لوکس به بالا
- پارکینگ سرپوشیده: ۵۰ تا ۷۵ لوکس
- خیابان اصلی شهری: ۲۰ تا ۳۰ لوکس، کوچه و پیادهرو: ۵ تا ۱۰ لوکس
این اعداد از کجا میآیند
این اعداد از ترکیب نوع کار بینایی و زمان ماندن چشم در آن فضا بهدست میآیند، نه از یک قاعده ثابت فیزیکی. کاری که جزئیات ریز دارد (مطالعه، مونتاژ، آشپزی) به لوکس بیشتری نیاز دارد تا کاری که فقط عبور یا نشستن است. به همین دلیل یک فروشگاه لباس و یک راهروی همان فروشگاه دو عدد لوکس متفاوت در همان جدول دارند، حتی اگر زیر یک سقف باشند.
مثال محاسبه: یک فروشگاه ۴۰ متری
فرض کنید فروشگاهی ۴۰ متر مربع با ارتفاع سقف ۳ متر میخواهد به روشنایی عمومی ۴۰۰ لوکس برسد. فرمول پایه این است: لوکس = لومن رسیده به کف ÷ مساحت. پس لومن مورد نیاز روی سطح کار برابر است با ۴۰۰ × ۴۰ = ۱۶۰۰۰ لومن.
اما تمام نور خروجی چراغ به کف نمیرسد؛ بخشی در دیوار و سقف جذب یا پخش میشود (ضریب بهرهوری یا CU، معمولاً حدود ۰.۶ در فضای با سقف روشن) و با گذشت زمان گرد و خاک و افت کارایی لامپ نور را کم میکند (ضریب نگهداری یا MF، معمولاً حدود ۰.۸). پس لومن کل خروجی چراغها باید باشد: ۱۶۰۰۰ ÷ (۰.۶ × ۰.۸) = ۱۶۰۰۰ ÷ ۰.۴۸ ≈ ۳۳۳۳۳ لومن.
اگر از پنل ال ای دی استفاده شود، یک پنل معمولی چهل واتی با بازده حدود صد لومن بر وات، حدود ۴۰۰۰ لومن تولید میکند. تعداد پنل لازم میشود ۳۳۳۳۳ ÷ ۴۰۰۰ ≈ ۸.۳، یعنی هشت تا نه پنل برای این فروشگاه، بهشرط چیدمان یکنواخت روی سقف.
رسیدن به عدد بالاتر جدول همیشه بهتر نیست؛ لوکس زیاد در فضایی که قرار نیست کار دقیق در آن انجام شود، فقط مصرف برق و خیرگی را بالا میبرد بدون آنکه کیفیت دیداری واقعی را بهبود دهد.
اشتباه رایج در استفاده از این جدول
اشتباه رایج این است که یک عدد لوکس برای کل فضا در نظر گرفته میشود، در حالی که جدول برای سطح کار نوشته شده نه برای کل اتاق. در یک سوله، ناحیه مونتاژ ممکن است به ۵۰۰ لوکس نیاز داشته باشد ولی راهرو عبور کنار آن با ۱۵۰ لوکس کافی است؛ روشن کردن کل سوله با چراغ سولهای در یک سطح یکسان هم هزینه نصب را بالا میبرد و هم برق مصرفی را بدون فایده افزایش میدهد. همین قاعده برای چراغ خیابانی هم صادق است؛ تقاطعها و عابرپیاده معمولاً به لوکس بیشتری از مسیر مستقیم خیابان نیاز دارند.
محاسبه دقیق لوکس برای یک پروژه واقعی به نقشه فضا، ارتفاع نصب و نوع سطحهای بازتابدهنده نیاز دارد. مشاور سیبست میتواند با گرفتن این اطلاعات، پروژه را به تامینکنندگان مناسب وصل کند.
پرسشهای رایج
آیا لوکس استاندارد برای خانه و مغازه یکی است؟
نه، خانه معمولاً در بازه ۱۰۰ تا ۳۰۰ لوکس بسته به اتاق قرار میگیرد اما مغازه برای دیدهشدن کالا به ۳۰۰ تا ۵۰۰ لوکس و گاهی بیشتر نیاز دارد. تفاوت از نوع فعالیت میآید، نه از نوع ساختمان.
چرا لوکس اندازهگیریشده با لوکسمتر کمتر از عدد محاسبهشده است؟
چون محاسبه روی کاغذ معمولاً ضریب افت نور با گذشت زمان و گرد و خاک را دقیق لحاظ نمیکند یا چیدمان واقعی چراغها با چیدمان فرضی فرق دارد. این فاصله طبیعی است و به همین دلیل در طراحی یک ضریب نگهداری امنیتی در نظر گرفته میشود.
آیا کلوین نور روی حس روشنایی هم اثر دارد؟
کلوین رنگ نور را تغییر میدهد نه لوکس را، اما نور مهتابی یا نچرال در عدد لوکس برابر، روشنتر و تیزتر از نور آفتابی به نظر میرسد. به همین دلیل دو فضا با لوکس یکسان ممکن است حس روشنایی متفاوتی بدهند.
این راهنما چطور نوشته شده: این مقاله بر اساس بازههای مرجع رایج در EN 12464-1 و مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان نوشته شده و ادعای دقت کلینیکی یا جایگزینی محاسبات نرمافزاری روشنایی را ندارد.
دستههای مرتبط
چراغهایی که این صفحه دربارهشان است، با مقایسهٔ برندها:
در همین موضوع
پروژهٔ خودت را داری؟
اندازهٔ فضا، نوع سقف و حس دلخواهت را به مشاور سیبست بگو تا بگوید چه چراغی و چند تا لازم داری و فهرست اقلامت را از محصولات کاتالوگ بسازد.